Spor Sözlüğü
Antrenman programlarında, salon konuşmalarında ve dövüş minderinde geçen terimlerin karşılığı. Her terimin İngilizcesi, tanımı ve bir örnek cümlesi var.
29 / 337 terim
Aşağıdan yukarı doğru atılan kısa mesafeli yumruktur. Rakip öne eğildiğinde ya da klinç mesafesinde kullanılır. Gücü bacakların itişinden ve gövdenin yukarı doğru açılmasından gelir.
«Aparkatta dizlerini biraz bük, itişi bacaklardan başlat.»Rakibin kolunun bacaklar arasına alınıp dirsek ekleminin gerdirildiği kilit tekniğidir. Kalçanın yukarı itilmesiyle baskı oluşur, kol gücüyle değil. Yer mücadelesinin en temel bitiriş tekniklerinden biridir.
«Armbar'da dizlerini kapalı tut, yoksa rakip kolunu çeker.»Boyun bölgesine kontrollü baskı uygulayarak rakibi teslim olmaya zorlayan tekniklerin genel adıdır. Kan dolaşımını ya da hava yolunu hedefleyen çeşitleri vardır. Yalnız eğitmen gözetiminde ve teslim işaretine kesin uyularak çalışılır.
«Boğma tekniğini asla eğitmen olmadan çalışma.»Beşinci tarak kemiğinin (serçe parmağın el içindeki uzun kemiği) boyun bölümündeki kırık. Adını en sık oluş biçiminden alıyor: yumruk sıkılıyken sert bir yüzeye vurmak. Beşinci tarak kemiği elde en sık kırılan kemik. Belirtileri arasında ağrı, şişlik, morarma, yumruk yapmakta ya da serçe parmağı oynatmakta güçlük ve elde şekil bozukluğu var; uygun biçimde ele alınmazsa kavrama gücü ve el becerisi azalabiliyor, kronik ağrı ve güçsüzlük kalabiliyor.
«Yumruğunu sert bir yüzeye vuran arkadaşımın elindeki kırığa hekim boksör kırığı dedi.» Boksör kırığı terim sayfasıRakibin iki bacağının birden kavranarak yere indirildiği güreş tekniğidir. Giriş sırasında seviye düşürme, adım ve gövde açısı birlikte çalışır. Karma dövüş sanatlarında en sık kullanılan yere indirme yöntemlerinden biridir.
«Çift dalmada başını dik tut, sırtını yuvarlama.» Çift dalma terim sayfasıArkadaki elle, gövdenin dönüşünden güç alarak atılan düz yumruktur. Kuvveti ayaktan başlayıp kalça ve gövde dönüşüyle aktarılan zincirden gelir. Genellikle jab ile ikili bir seri hâlinde kullanılır.
«Direkt atarken arka topuğu döndür, gücü yerden al.»Yer mücadelesinde sırt üstü olan sporcunun bacaklarını kullanarak rakibi kontrol ettiği pozisyondur. Altta olmasına rağmen hücum ve süpürme imkânı verdiği için savunmadan sayılmaz. Kapalı, açık ve yarım gibi çok sayıda çeşidi vardır.
«Rakip üstüne gelince guard'a geç ve mesafeyi bacaklarınla yönet.»Öndeki elle atılan düz ve hızlı yumruktur. Mesafe ölçmek, ritmi bozmak ve arkadan gelecek vuruşa yol açmak için kullanılır. Boksun en çok atılan ve en az yorulan vuruşudur.
«Jab'i çektikten sonra eli çeneye geri getirmeyi unutma.»Karma dövüş sanatları müsabakalarının yapıldığı, tel örgüyle çevrili sekizgen ya da yuvarlak alandır. Kenar, sporcunun dışarı düşmesini engellemesinin yanında mücadelenin bir parçası olarak da kullanılır. Kafese sıkıştırma başlı başına bir taktiktir.
«Rakibi kafese sıkıştırıp klinçte çalışmak bilinçli bir tercih olabilir.» Kafes terim sayfasıBoks, güreş, jiu-jitsu ve tekme temelli stilleri tek kural setinde birleştiren dövüş sporudur. Ayakta vuruş, klinç ve yer mücadelesi aynı müsabakada geçerlidir. Türkçede de çoğunlukla İngilizce kısaltmasıyla, MMA olarak anılır.
«Karma dövüş sanatlarında yalnız tek bir alanda iyi olmak yetmez.» Karma dövüş sanatları terim sayfasıKulak kepçesine gelen darbelerin sonucunda oluşan kalıcı kulak şekil bozukluğu. Künt darbe çoğunlukla kulak derisinin altında kan toplanmasına (kulak hematomu) yol açıyor; hematomun bakımı gecikir ya da yetersiz kalırsa kulak kepçesi karnabahara benzeyen bir şekil alabiliyor. Güreş ve boks gibi dövüş sporları kulak hematomunun başlıca nedeni; judoda tekrarlayan künt darbeler de aynı sonuca yol açıyor. Uluslararası üst düzey 1632 judocunun fotoğraflarını inceleyen bir çalışmada sporcuların %55,5'inde kulak şekil bozukluğu vardı ve bozukluk erkeklerde daha sık ve daha belirgindi. Karnabahar kulak ağrılı olabiliyor ve antrenmanı kesintiye uğratabiliyor.
«Yıllarca güreş yapmış antrenörümüzün kulağında karnabahar kulak görülüyor.» Karnabahar kulak terim sayfasıKarate ve benzeri geleneksel sanatlarda önceden belirlenmiş hareket dizisinin tek başına uygulanmasıdır. Teknik, denge ve zamanlamanın rakipsiz çalışıldığı biçimdir. Kuşak sınavlarının değerlendirme ölçütlerinden biridir.
«Kuşak sınavında önce kata, sonra kumite değerlendirilir.» Kata terim sayfasıKolun arkaya doğru döndürülerek omuz eklemine baskı uygulandığı çift el kilididir. Adını tekniği ünlü bir müsabakada uygulayan Japon judocudan alır. Hem ayakta hem yerde uygulanabilen az sayıdaki tekniklerden biridir.
«Kimura kurarken rakibin dirseğini gövdene yakın tut.»İki sporcunun yakın mesafede birbirini kavradığı ayakta mücadele pozisyonudur. Vuruş mesafesini kapatır ve diz, dirsek ya da yere indirme girişlerine zemin hazırlar. Boyun ve kavrama gücü bu pozisyonda belirleyicidir.
«Klinçte başını rakibin omzuna yasla ve dirseklerini içeride tut.»Tekrarlayan kafa travmalarıyla ilişkilendirilen, ilerleyici, nörodejeneratif bir hastalık; temas sporlarıyla uğraşanlarda ve askerlik geçmişi olanlarda görülüyor. İlk tanımlar boksörlerden geldi: "punch drunk" sendromu ve "dementia pugilistica". Beyinde bölgesel küçülme, beyin boşluklarında genişleme ve tau proteininin birikmesiyle belirleniyor; kesin tanısı yalnız ölümden sonra beyin dokusu incelenerek konabiliyor. Gençlerde daha çok duygu durum ve davranış belirtileri, yaşlılarda bilişsel bozukluklar öne çıkıyor. 1973'te emekli boksörlerde yapılan tarihî bir beyin incelemesi dizisinin dokuları bugünkü ölçütlerle yeniden incelendiğinde, 14 vakanın 7'si bu hastalığın ölçütlerini karşıladı.
«İzlediğim belgesel, emekli boksörlerde görülen kronik travmatik ensefalopatiyi anlatıyordu.» Kronik travmatik ensefalopati terim sayfasıKol dirsekten bükülü hâlde yandan atılan kavisli yumruktur. Yakın mesafede etkilidir ve gövde dönüşüyle güç kazanır. Baş ya da gövde hedefli olarak iki farklı yükseklikte atılır.
«Kroşede dirseğini bükülü sabit tut, kolu savurma.»Karatede iki sporcunun karşılıklı çalıştığı bölümdür. Kurallı ve kontrollü biçimlerinden serbest müsabakaya kadar farklı düzeyleri vardır. Katada öğrenilen tekniğin canlı rakiple sınandığı aşamadır.
«Kumiteye geçmeden önce mesafe hissini kata ile oturt.» Kumite terim sayfasıSporcunun teknik düzeyini gösteren renk sistemidir. Renk sırası ve terfi ölçütleri spora ve federasyona göre değişir. Kuşak yalnız teknik bilgiyi değil, tatamide geçirilen süreyi ve tutumu da yansıtır.
«Mavi kuşak sınavı için en az iki yıl düzenli çalışma bekleniyor.» Kuşak terim sayfasıSporcunun rakibin gövdesi üzerine oturarak üstte kontrol kurduğu pozisyondur. Yer mücadelesinde en avantajlı pozisyonlardan biri sayılır. Puanlamada yüksek değer taşır ve bitiriş tekniklerine geçiş kolaydır.
«Mount pozisyonuna geçtikten sonra ağırlığını kalçandan ver, ellerinden değil.» Mount terim sayfasıBoks ve kick boks müsabakalarının yapıldığı, köşeleri direkli ve kenarları halatlı kare alandır. Halatlar sporcunun dışarı çıkmasını engeller ve köşeler mola alanı olarak kullanılır. Ring içindeki hareket alanı kafesten farklı bir taktik dil doğurur.
«Ringde köşeye sıkışmamak için yanlara doğru adım al.» Ring terim sayfasıRakibin arkasına geçilip bacaklarla gövdesinin kancalandığı kontrol pozisyonudur. Rakip savunma için arkasını göremediğinden en avantajlı pozisyon kabul edilir. Boğma teknikleri buradan yüksek başarıyla uygulanır.
«Sırt pozisyonunda topuklarını rakibin uyluk içine yerleştir.» Sırt pozisyonu terim sayfasıKontrollü şiddette yapılan serbest çalışmadır. Öğrenilen tekniklerin canlı bir rakiple, kontrollü şiddette sınandığı bölümdür. Şiddeti eğitmen belirler ve maç ile karıştırılmamalıdır.
«Sparring maç değildir; amacı kazanmak değil öğrenmektir.» Sparring terim sayfasıRakibi eklem kilidi ya da boğma yoluyla teslim olmaya zorlayan bitiriş tekniğidir. Amaç zarar vermek değil, rakibin devam edemeyeceği bir konum kurmaktır. Rakip teslim işareti verdiğinde teknik anında bırakılır.
«Submission uygulanırken rakip elini yere iki kez vurursa hemen bırak.» Submission terim sayfasıAlttaki sporcunun rakibi dengesinden çıkarıp pozisyonu tersine çevirmesidir. Kuvvetten çok denge noktalarının ve açının kullanılmasıyla yapılır. Başarılı bir süpürme, altta olmayı üstte olmaya çevirdiği için puan getirir.
«Guard'dan sweep atmak için önce rakibin ağırlığını bir tarafa çek.»Çin kökenli eski bir dövüş sanatı; yavaş, sürekli ve akıcı, düşük yoğunluklu hareketlerden oluşuyor, nefes düzenine ve beden ile zihnin uyumuna önem veriyor, öğrenmesi kolay ve çoğunlukla toplu yapılıyor. Sağlıklı yaşlılarda yapılan iki bağımsız meta-analiz (28 ve 22 deneme) dengeyi iyileştirdiğini buldu; ikincisi fiziksel işlevde de iyileşme bildirdi.
«Parkta sabahları toplu tai chi yapan bir grup var.» Tai chi terim sayfasıAyakta duran rakibin kontrollü biçimde yere indirilmesidir. Güreş, judo ve karma dövüş sanatlarının ortak temel becerisidir. Başarılı bir girişte hız kadar seviye düşürme ve zamanlama belirleyicidir.
«Takedown girişinden önce seviyeni dizlerinden düşür, belinden eğilme.»Dövüş sporlarında sporcunun, ağırlık sınıfının sınırında tartılabilmek için tartıdan önceki günlerde ve saatlerde vücut ağırlığını kısa sürede indirmesi; tartıdan sonra kaybedilen sıvı ve kütle yarışa kadar geri kazanılmaya çalışılıyor. Farklı dövüş sporlarından 256 sporcuyla yapılan bir anket çalışmasında sporcular bunu yılda ortalama üç kez yapıyordu; sıvı kısıtlama, su yükleme ve sauna gibi vücut sıvısıyla oynayan yöntemler daha büyük kayıplarla, bazı yüksek riskli yöntemler de bozuk yeme davranışı olasılığıyla ilişkili bulundu. 🔴 Kaynaklar ayrışıyor: Uluslararası Spor Beslenmesi Derneği (ISSN) sauna gibi hızlı su kaybı yöntemlerinin uygun gözetim altında kullanılabileceğini yazıyor; aynı anket çalışması ise saunayı yüksek riskli yöntemler arasında sayıyor ve daha küçük kayıpları öneriyor. ISSN'e göre sık tekrarlanan kilo düşürmenin sağlık ve performans üzerindeki uzun vadeli etkileri bilinmiyor.
«Boksör, tartı öncesi kilo düşürme planını ekibin beslenme uzmanıyla konuştu.» Tartı öncesi kilo düşürme terim sayfasıJudo, jiu-jitsu ve benzeri sporlarda kullanılan yer minderidir. Düşüşün etkisini azaltacak sertlikte üretilir; fazla yumuşak olması ayak bileği için risk oluşturur. Salon içindeki davranış kuralları çoğunlukla tatami sınırıyla tanımlanır.
«Tatamiye çıkmadan önce ayakkabılarını çıkar ve tırnaklarını kontrol et.» Tatami terim sayfasıSporcunun devam edemeyeceğini bildirmek için rakibe ya da mindere elle vurmasıdır. Sesli olarak da verilebilir. Verildiği anda teknik derhal bırakılır; bu kural dövüş salonlarının en katı güvenlik kuralıdır.
«Teslim işaretini geç vermek yerine erken vermek her zaman daha güvenlidir.» Teslim işareti terim sayfasıBu süzgeçle eşleşen terim yok
Aradığın terim sözlükte olmayabilir ya da filtreler birbirini daraltıyor olabilir. Filtreleri temizleyip yeniden dene.
Sözlüğü kullanıcılarla birlikte büyütüyoruz; öneriler editör değerlendirmesinden sonra yayına alınır. Terimin değil hareketin kendisini arıyorsan kütüphane doğru yer.
Sözlükteki tanımlar genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis, tedavi ya da kişiye özel antrenman ve beslenme önerisi değildir. Ağrı, özel bir sağlık durumu, gebelik ya da uzun süreli hareketsizlik varsa başlamadan önce bir hekime veya fizyoterapiste danış. Ayrıntı: Sağlık Bilgilendirmesi.